أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

18

قانون ( فارسى )

اين را نيز بدان ! كه عموما اگر در حالت تب ادرار و نبض خوب بودند ، دليل بر آن است كه تب روزانه است و اگر ادرار و نبض كاملا خوب نبودند ممكن است تب روزانه باشد يا نباشد ؛ زيرا در تب روزانه هم هيچ بعيد نيست كه ادرار رنگ تغيير دهد و نبض متفاوت و ناتوان و كوچك باشد . يكى ديگر از نشانيهاى تب روزانه آن است كه در مرحله سرآغاز سبك و نرم است ، مرحلهء دوم - كه مرحلهء افزايش است - بيش از مدّت دو ساعت نيست و در مرحلهء سوم - كه مرحلهء اوج و توقف است - روىآورهاى شديد و رنج‌آور ندارد . درحالىكه تب عفونى كاملا برعكس است و در مرحلهء نهايى و توقف روىآور تب شدت مىيابد . در تب روزانه به هيچ وجه روىآورهاى بسيار سخت رخ نمىدهند ، گرماى تن شدت زياد ندارد ، احساس درد كم است و در شدّت حرارت - كه در مرحلهء نهايى است - دردى كه هست كاهش مىيابد . در تب روزانه اگر سردرد يا درد اندامان تن روى دهد ، همين‌كه نوبت تب سر آمد درد نيز باقى نمىماند . كه همهء اينها را مىتوانى نشانى تب روزانه بدانى ! تب روزانه وقتى مىخواهد دست‌بردار شود با عرق كردن و احساس نمناكى همانند عرق طبيعى شروع مىكند و هيچ اثرى از عرق و رطوبت ناشى از وجود خلط در آن نمناكى نيست . عرق و نمناكى نيز تقريبا به اندازهء عرق طبيعى است و بسيار زيادتر از آن نيست . يعنى نه در چندى و نه در چونى با عرق طبيعى تفاوت چندانى ندارد . هرگاه ديدى در حالت پايين آمدن نوبهء تب ، عرق زياد از حد متوقع و بسيار بيشتر از عرق طبيعى وجود دارد ، بدان ! كه تب روزانه نيست . آزمايشى ديگر هست : تب‌دار را به حمام بفرست ، اگر در حمام مدّتى ماند و احساس چندش و تير كشيدن غير طبيعى كرد ، بدان ! كه تب روزانهء ساده نبوده و تب عفونى است . فورا او را از حمام خارج كن ! امّا اگر در حمام چيزى غير عادى احساس نكرد ، بدان كه تب روزانه و ساده است . گفتيم ممكن است گاهى تب سادهء روزانه به تبهاى ديگر تبديل شود ، چگونه مىدانى كه تب سادهء روزانه به حالتى ديگر از تبها تبديل شده است و نشانيها و سببهايش چيستند ؟ - سببهايش را اوّل ذكر مىكنيم . كسى كه تب ساده و روزانه دارد ، بايد نوعى رژيم غذايى و نوعى غذاى بخصوص تناول كند ، امّا طبيب اشتباه كرده و مسألهء غذاى بيمار را به اهمال سپرده است ؛ در اين حالت اگر بيمار مزاج مرارى داشته باشد تب روزانه‌اش به تب دق و تب سوزان تبديل مىشود . و اگر بيمار مبتلا به تب سادهء روزانه ، تن چاق و گوشتين دارد و از تغذيه‌اش غافل بوده ، تبش به تب سونوخس بدون عفونت تبديل مىشود و يا ممكن است تب‌دار چاق ، به تب عفونى مبتلا گردد . فرض كنيم مسأله غذاى بيمار و اهمال كردنش در بين نباشد ، ولى بيمار مبتلا به تب روزانه نياز داشته باشد كه مسامهاى ريز بدنش باز شوند و جسمش متخلخل گردد ؛ امّا طبيب راه خطا